به گزارش خبرنگار پایگاه خبری تحلیلی سارال خبر؛ ۲۲مرداد، روز تشکلها و مشارکتهای اجتماعی، فرصتی است برای بازخوانی جایگاه نهادی که اگرچه گاه در سایه فعالیتهای رسمی و ساختارهای اداری قرار میگیرد، اما یکی از مهمترین پایههای پویایی هر جامعه به شمار میرود.
تشکلهای اجتماعی، حلقه واسط میان مردم، دولت و سایر نهادهای عمومی هستند؛ حلقهای که میتواند مطالبات پراکنده جامعه را به گفتوگویی سازمانیافته، مسئولانه و سازنده تبدیل کند.
جامعهای که شهروندان آن صرفاً دریافتکننده خدمات و تصمیمهای رسمی باشند، بهتدریج بخشی از ظرفیت اجتماعی خود را از دست میدهد. در مقابل، مشارکت واقعی زمانی شکل میگیرد که مردم احساس کنند در سرنوشت محیط پیرامون خود نقش دارند و صدایشان شنیده میشود. تشکلهای اجتماعی دقیقاً در همین نقطه اهمیت پیدا میکنند؛ زیرا امکان حضور سازمانیافته شهروندان در عرصه عمومی را فراهم میسازند.
اهمیت تشکلها فقط به اجرای برنامههای داوطلبانه یا فعالیتهای خیرخواهانه محدود نمیشود. یک تشکل توانمند میتواند مسائل اجتماعی را شناسایی کند، درباره آنها دانش و تجربه تولید کند، افکار عمومی را نسبت به مسائل مهم حساس سازد و حتی به سیاستگذاران برای تصمیمگیری دقیقتر کمک کند. از این منظر، تشکلها نه رقیب حاکمیت، بلکه بخشی از ظرفیت حکمرانی اجتماعی هستند.
با این حال، مشارکت اجتماعی با صدور مجوز و تشکیل رسمی یک مجموعه محقق نمیشود. مشارکت، پیش از هر چیز، نیازمند اعتماد است؛ اعتماد میان مردم و تشکلها و همچنین اعتماد میان تشکلها و نهادهای تصمیمگیر. هر اندازه فضای فعالیت مدنی شفافتر، پیشبینیپذیرتر و مبتنی بر گفتوگو باشد، امکان شکلگیری تشکلهای پایدار و اثرگذار نیز بیشتر خواهد شد.
یکی از چالشهای جدی در این مسیر، فاصله میان ظرفیت واقعی تشکلها و میزان استفاده از این ظرفیت در فرآیند تصمیمسازی است. گاهی تشکلها تنها در مناسبتها مورد توجه قرار میگیرند، در حالی که مشارکت اجتماعی نباید به مراسم و برنامههای نمادین محدود شود. اگر قرار است تشکلها نقش واقعی خود را ایفا کنند، باید در شناسایی مسئله، طراحی راهحل، اجرای برنامه و ارزیابی نتایج نیز حضور داشته باشند.
از سوی دیگر، خود تشکلها نیز مسئولیت مهمی بر عهده دارند. شفافیت مالی، پاسخگویی، تربیت نیروی انسانی، استفاده از دانش تخصصی و پرهیز از شخصمحوری، از الزامات بلوغ سازمانهای مردمنهاد است. تشکلی که از سرمایه اجتماعی سخن میگوید، پیش از هر چیز باید در درون خود اعتماد، شفافیت و مشارکت را تجربه کند.
امروز بیش از هر زمان دیگری، جامعه به سرمایه اجتماعی نیاز دارد. بسیاری از مسائل پیچیده اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی صرفاً با راهکارهای اداری و دولتی حل نمیشوند و نیازمند همراهی مردم و نهادهای مدنی هستند. تشکلهای اجتماعی میتوانند این ظرفیت پراکنده را به نیرویی هدفمند تبدیل کنند؛ نیرویی که به جای افزایش شکافها، زمینه گفتوگو و همکاری را فراهم آورد.
۲۲ مرداد بنابراین نباید صرفاً یک مناسبت تقویمی باشد. این روز میتواند یادآور یک اصل اساسی باشد: هیچ جامعهای بدون شهروندان مشارکتجو و نهادهای مدنی توانمند نمیتواند به توسعه پایدار برسد. تقویت تشکلها، در نهایت، تقویت جامعه است؛ زیرا هرچه میدان مشارکت مسئولانه مردم گستردهتر شود، سرمایه اجتماعی افزایش مییابد و فاصله میان جامعه و ساختارهای تصمیمگیر کاهش پیدا میکند.
مسیر آینده، بیش از هر چیز، به عبور از «مشارکت نمایشی» به سمت «مشارکت مؤثر» نیاز دارد؛ مشارکتی که در آن مردم نه فقط مخاطب تصمیمها، بلکه بخشی از فرآیند تصمیمسازی باشند. روز تشکلها و مشارکتهای اجتماعی، بهترین فرصت برای آغاز دوباره این گفتوگو است.
انتهای خبر/
