ســرخـط خـبــرهـا :
سه شنبه 28 مهر 1394 / 09:15|کد خبر : 268|گروه : فرهنگی

معرفی مشاهیر کُرد/

سید عبد الرحیم تاوگوزی/ مولوی کُرد

سید عبد الرحیم تاوگوزی/ مولوی کُرد

«سید عبد الرحیم تاوگوزی » متخلص به «معدومی » که در میان مردم کُرد به مولوی مشهور است...

به گزارش سارال خبر، در سال 1221 هجری در روستای «سرشاته  » از توابع شهرستان «تاوگوز» کردستان عراق و در خانواده اهل فرهنگ و ادب و آیین به دنیا آمد .در دوران کودکی ،پدرش به روستای «بیژاوه »که در نزدیکی های حلبچه واقع است کوچ کرد و در آن جا بود که قرآن را در نزد پدر آموخت و بعد از آموختن قرآن به خواندن کتاب های معروف ادب فارسی و کتاب های صرف و نحو عربی روی آورد .بعد از مطالعه این کتابها به «پاوه » رفت و در آنجا علوم دینی روزگارش را به رسم و اصول فقیه های آن دوران بیاموزد .مولوی بعد ها در مدارس علوم دینی شهر های دیگری چون : مریوان ،سنندج ،بانه ،سلیمانیه ،حلبچه و جوانرود به تحصیل پرداخت .مولوی در طی سال هایی که درس فقیه شدن می آموخت ،در محضر اساتید بزرگ علوم دینی  و کلامی از جمله ، شیخ معروف نودهی ،ملا صادق ته ویله یی ،شیخ عبد الله خرپانی ،ملا محمد قاضی و عبد الرحمان نودشه ای کسب فیض کرد .«سید عبد الرحیم تاوگوزی » متخلص به «معدومی » که در میان مردم کُرد به مولوی مشهور است ،در سال 1221 هجری در روستای «سرشاته  » از توابع شهرستان «تاوگوز» کردستان عراق و در خانواده اهل فرهنگ و ادب و آیین به دنیا آمد .در دوران کودکی ،پدرش به روستای «بیژاوه »که در نزدیکی های حلبچه واقع است کوچ کرد و در آن جا بود که قرآن را در نزد پدر آموخت و بعد از آموختن قرآن به خواندن کتاب های معروف ادب فارسی و کتاب های صرف و نحو عربی روی آورد .بعد از مطالعه این کتابها به «پاوه » رفت و در آنجا علوم دینی روزگارش را به رسم و اصول فقیه های آن دوران بیاموزد .مولوی بعد ها در مدارس علوم دینی شهر های دیگری چون : مریوان ،سنندج ،بانه ،سلیمانیه ،حلبچه و جوانرود به تحصیل پرداخت .مولوی در طی سال هایی که درس فقیه شدن می آموخت ،در محضر اساتید بزرگ علوم دینی  و کلامی از جمله ، شیخ معروف نودهی ،ملا صادق ته ویله یی ،شیخ عبد الله خرپانی ،ملا محمد قاضی و عبد الرحمان نودشه ای کسب فیض کرد .سر انجام مولوی از « ملا عبد الرحمن نودشه ای » که مفتی شهر سلیمانیه و پیش نماز مسجد « ملکندی » بود اجازه تدریس گرفت و در روستای «چروستانه » از توابع حلبچه شروع به تدریس کرد. ولی مولوی رهروی نبود که با طی کردن این مقاطع آرام گیرد و به این ترتیب بود که دیری نپائید هوای سلوک عارفانه به سرش زد و غزالی وار دست  از کتاب و مدرسه شست و برای طی طریق عارفانه به محضر «شیخ عثمان سراج الدین»خلیفه ی «مولانا خالد نقشبندی »رهسپار شد .شیخ عثمان سراج الدین در آن دوران بزرگترین عارفی بود که به ترویج تصوف و طریقت عارفانه در کردستان مشغول بود .مولوی به حکم ارادتی که نسبت به او یافته بود از مریدان وی گردید و مدت بسیاری را در محضر ایشان به سلوک و طی طریق و ریاضت گذراند .بعد از چند سال به روستای «بیاویله»که روستایی در حاشیه حلبچه بود برگشت و بعد از مدتی دیگر آنجا را هم ترک کرد .مدتی نیز در روستای «گونه » اقامت کرد و سپس به «شمیران» رفت .در آن زمان شمیران توسط «شیخ علی عبابیلی » اداره می شد .مولوی در آن جا توسط این شیخ بسیار  مورد احترام واقع شد  و «شیخ  علی عبابیلی » خدمات زیادی به این شاعر بزرگ کرد و مقام او را محترم شمرد ولی بعد از مدتی شمیران توسط «محمد پاشای جاف »  از شیخ علی پس گرفته می شود و اداره آن به فردی به اسم « عثمان خالد » واگذار می کند .این عزل ونصب  باعث کوچ کردن «مولوی » از شمیران به سمت زادگاهش یعنی روستای « سرشاته » می شود .مولوی از آن پس دیگر توشه سفر نمی بندد و در همان جا     می ماند تا اینکه در سال 1300 هجری وفات می یابد و در گورستان «صحابه » ی همان روستا ی سرشاته به خاک سپرده می شود .« مولوی » سال های پایانی زندگی اش را به سختی و در بیماری و نابینایی گذراند .رنجهای پایانی زندگی مولوی  در دیوان اشعارش  کاملا منعکس شده و اشارات زیادی  به سختی های اواخر عمرش کرده است .یکی از رنج هایی که مولوی در سال های پایانی زندگی اش با آن رو به رو شد ،سوختن کتابخانه اش بود .کتابخانه ای که کتاب های شعری و کلامی و فقهی زیادی را جمع کرده بود  در گذشت « عنبر خاتون » همسرش نیز یکی دیگر از مصیبت هایی بود که مولوی در آن سال ها با آن رو به رو شد. او « عنبر خاتون »  را بسیار دوست می داشته است و به همین خاطر در فراق و مرگ او شعر های بسیاری سرود ، و دچار حزن و اندوهی عمیق  شد. از این ها گذشته «مولوی » 7 سال قبل از مرگش نابینا شد و همین نابینایی باعث مرگش شد .داستان آن از این قرار است که « مولوی » برای ملاقات یکی از دوستانش به روستای «پریس » می رود . مولوی به خاطر نابینا بودنش سوار بر چهار پائی بوده و در هنگام برگشتن به هدایت کننده  چهار پا می گوید : من نابینا هستم و لی شما مواظب باش زیرا سر راه ما درخت توتی هست که یکی از شاخه هایش کج است و ممکن است با آن برخورد کنم ،به همین خاطر وقتی به آن رسیدیم به من بگو که مواظب باشم و سرم را پائین بگیرم ولی با وجود این تذکر ،هدایت کننده چهار پا و همراه مولوی این قضیه را از یاد می برد و هنگام رد شدن چهار پا از زیر درخت توت ، مولوی با سینه به شاخه ی همان درخت توت می خورد و بر زمین می افتد و آسیب می بیند .همین اتفاق  پس از مدتی باعث مرگش می گردد.از مولوی علاوه بر دیوان اشعارش کتاب های دیگری  شامل : الفضیله ، العقیده المرضیه و الفوائح به جا مانده است والفضیله در بر دارنده 2031 بیت شعر عربی است .گویا این کتاب توسط یکی از شاگردان  مولوی به نگارش در آمده است و متاسفانه برگ آخر این کتاب هم مفقود شده  تا مشخص گردد نگارنده آن کتاب چه شخصی بوده است ولی مقدمه ای از یکی از شاگردان مولوی  به نام « ملا فتاح » در ابتدای  این کتاب آمده است .کتاب دیگر مولوی یعنی « العقیده المرضیه » هم شامل 2452 بیت شعر کردی است که در سال 1352 هجری توسط « محی الدین صبری النعیمی » به چاپ رسیده است .مولوی این کتاب را برای شاگردانی  که تازه دوران مقدماتی و ابتدایی علوم دینی  را گذرانده اند نگاشته و در آن مباحث را به صورتی بسیار کوتاه و ساده نگاشته است تا شاگردان به آسانی مباحث مورد نظر را درک کنند .« الفوائح» هم کتاب دیگر مولوی است که به زبان فارسی است و شامل 527 بیت شعر فارسی است .علاوه بر این کتاب ، « مولوی » جزوه ای هم به فارسی دارد که در آن به بحث پیرامون اصول طریقت نقشبندی پرداخته است.

کوردی:

 

سەید عەبدولڕەحیمی تاوەگۆزی (١٨٠٦-١٨٨٢) ناسراو بە مەولەوی یان مەولەویی کورد شاعیری ناوداری کورد و سۆفیی تەریقەتی نەقشبەندی بوو کە بە شێوەزاری ھەورامی ھۆنڕاوەی داناوە و لە شیعری ئەوین و دڵداری دا زۆر بەناوبانگە. لە ھۆنڕاوەکانیدا خۆی بە مەعدووم ناساندووە.لە ساڵی ١٨٠٦ لە گوندی سەرشاتەی ناوچەی تاوگۆزی لە دایک بووە. لە سەرەتادا لە حوجرەکەی باوکی دەست دەکات بە خوێندن و دواتریش بۆ درێژە پێدان بە خوێندنەکەی ڕوو لە خوێندنگە بەناوبانگەکانی ناوچەی ئەردەڵان و بابان دەکات. مەولەوی بەشی زۆری تەمەنی بە ھەژاری بەسەربردووە، ئەو کاتەی لە سەرەتای خوێندندا بووە باوکی مردووە، ناچار بۆ بەخێوکردنی خوشک و براکانی وازی لە خوێندن ھێناوە بۆ ماوەیەک و پاشان گەڕاوەتەوە سەر خوێندنەکەی. لە سلێمانی لای مەلا عەبدولڕەحمانی نۆدشیدا خوێندنی تەواو کردووە و ئیجازەی وەرگرتووە. دیسان گەڕاوەتەوە بۆ گوندەکانی دەوروبەری ھەڵەبجە و دواتریش لە سەرشاتە خۆی بە مەلایەتی و نووسینەوە خەریک کردووە. عەنبەرخاتوونی ھاوسەری حەوت ساڵ بەر لە خۆی مردووە. ئەمەش کارەساتێکی گەورە بووە و کاریگەری زۆری کردۆتە سەر شێعرەکانی مەولەوی. مەولەوی لە دوا ساڵەکانی ژیانیدا کوێر بووە و ئەمەش کاری زۆر کردۆتەسەر دەروونی و لە چەند پارچە شێعردا دەردەکەوێت. ھەروەھا کارەساتێکی دیکەش کە بەسەر مەولەویدا ھاتووە، سووتانی کتێبخانەکەی بووە و گومانیش لەوەدا نیە کە بەشێک لە کار و بەرھەمەکانی تێیدا سووتاوە. مەولەوی لەساڵی ١٨٨٢ لەتەمەنی ٧٦ ساڵیدا مردووە و لە گۆڕستانی ئەسحابە لە سەرشاتە نێژراوە.مەولەوی جگە لە کوردی، زمانی عەرەبی و فارسیشی باش زانیوە و بە ھەردووکیان شیعری نووسیوە. دیوانەکەی کە بە شێوەزاری ھەورامییە پلەیەکی بەرزی لەنێو شێعر و ئەدەبی کوردیدا ھەیە.مەولەوی چەند ساڵێکی بەر لە مردنی بە پەرێشانی و بەدحاڵی گوزەراندووە. ئەم کارەسات و ڕووداوە ناخۆشانە بوونەتە ھەوێنی چەند شیعرێکی بەرز و نایاب، لە چەند پارچە شیعرێکیدا بەڕوونی کاریگەری ئەم کارەساتانە دەبینرێ کە چۆن دڵ و دەروونی مەولەوی پڕ بووە لە خەم و ناڵەی ژان و پەژارە و بێکەسی. بەشێکی زۆری شیعرەکانی مەولەوی بۆ لاواندنەوە و شیوەن تەرخانکراون و شیعری شیوەن پانتاییەکی فراوانیان لە دیوانەکەیدا گرتووە، یەکەمین شاعیری کوردە کە زۆرترین قەسیدەی شیوەنی بۆ لەدەستچوونی ئازیز و خۆشەویستان و نزیکانی خۆی ھۆنیوەتەوە، لە نێو ئەو شیعرانەدا ٧ قەسیدەیان بۆ شیوەنی عەنبەرخاتوونی ھاوسەری تەرخانکراون، شیوەنەکانی بۆ عەنبەر خاتوون لە ڕووی ئەدەبیەوە زۆر بەرزترن لەو شیوەنانەی بۆ کەسانی دیکەی نوسیون، چونکە سۆز تێیاندا ڕاستەقینەترە. ئەمەش ئەوەدەگەیەنێت مردنی عەنبەر خاتوون گەورەترین کۆستبووە بۆ مەولەوی، پیری و کوێری و زەلیلی بەقەد مردنی خاتوونی ئازیزی دڵگران و پەریشانیان نەکردووە. لە قەسیدەیەکی بەرز و جوانیدا بەم شێوەیە ئەو خاتوونەی ڵاواندووەتەوە:
ئەدای پەشێویی حاڵاتی جەستەم         دوورەن جە تەحریر خامەی شکستەم
بەڵام «مەعدووم» ھەرس دیدەش جۆش وەردەن         ناعیلاج خامەش وە دەسگیر کەردەن
پەلەپەل پێکان پەل وە خامەدا         یەک فەرد ڕەقەم کەرد وە ڕووی نامەدا:
ئیسە دیدەی دڵ دێوانەکەی وێت         نە بێخی ئاودا مەگێڵۆ پەرێت

واتە: بەیانی حاڵی پەشێوی جەستەم بەم قەڵەمە شکاوە ناکرێ، بەڵام ئەسرینی دیدەم سێڵاوی کردووە و کۆێر بووم، ناچار پەنام بردۆتە بەر قەڵەم بۆ ئەوەی دەستگیرمبێت و لەڕێی ئەوەوە خەمی خۆم بەیانبکەم.لە قەسیدەیەکی تردا بەم شێوەیە بەشیوەن خۆی پێشکەشی عەنبەر خاتوون کردووە:
ئیمساڵ نەو وەھار چون خەزانی سەرد         بەرگی وەردی باغ «مەعدووم» بەرد پەی ھەرد
مشیۆ تاڵەی من خیلاف ئەنگێز بۆ         وەرنە، کەی؟ کێ دی؟ وەھار گوڵڕێز بۆ

واتە: «ئەمساڵ نەوبەھار ھەروەک پایزی سارد پەڕەی گوڵی باخی مەعدوومی خەزانپێکرد و لەگەڵ خۆیدا بردی بۆھەرد، ئەشێ بەختی من مەیل وئەنگێزەی پێچەوانەبێت ئەگینا چ کەسێ بینیویەتی بەھار گوڵ ھەڵوەرێنێ؟.»لەقسیدەیەکی تریشدا، بەسۆزێکی بەرز و ئەندێشەیەکی قووڵەوە عەنبەر خاتوونی لەگۆڕدا لاواندووەتەوە و فەرموویەتی:
سۆچنۆم حەسرەت دەردی جیاییت         نەک چون بڵێسەی یادی تەنیاییت
وە مەرگت، دیدەم، ھام نە گوزەردا         منیچ لام لای تۆن ئارۆ یا فەردا
موتریب مەقامێ دەردم ناچارەن         ساقیا جامێ دۆس ئینتیزارەن

واتە: «ئەگەرچی حەسرەت و دەردی جودایت دەمسوتێنێ، بەڵام بڵێسەی یادی تەنیات لەگۆڕدا بەژانترە، ئازیزم بەمەرگت سوێندبێ منیش لەسەر ڕۆیشتنم، ئەمڕۆبێ، یان سبەی ماڵئاوایی لەدنیادەکەم و دێمەلات، گۆرانیبێژ تۆ مەقامی مەرگ بخوێنە چونکە دەردی من بێچارەیە، مەیگێڕ دە تۆیش لوتفێ بکەو جامێ شەرابی مەرگم بدەرێ، چونکە یار چاوەڕوانمە بۆلای بچم.»مەولەوی پاش لەدەستدانی عەنبەرخاتوون و حەوت ساڵ بەرلە مردنی ھەردوو چاوی کوێر بوونە. بەبۆنەی لەدەستدانی سۆمای چاوانییەوە ئەم شیعرەی وتووە:
یاری وەفادار شەرت و بەین بێشۆ         چون نووری دیدەی «مەعدوومی» مەبۆ
وەختێ بەندەی وێش بێحاڵ وە چەم دی         ئەسرین وە چەمدا ڕێزا و پەشێو بی

لەپاڵ ئەم ھەموو ئەشک وژانەوە پیریش یەخەی پێگرتووە، لەپارچە شیعرێکی دیوانەکەدا لەدەست پیری ناڵەی لێبەرزبووەتەوە و بەم جۆرە سکاڵای خۆی کردووە:
موتریب، بۆ وە داد دڵگیریمەوە         پیری ھا ئاما وە پیریمەوە

واتە: کاکی گۆرانیبێژ وەرە بەدەم دڵگرانیمەوە، چونکە پیری ھاتووە بە پپیریمەوە و پێشوازیم لێدەکات.

ئەوپارچە شیعرەی کەبۆ پیری خۆی ھۆنیویەتەوە، بەم دوو نیوەدێڕەی مستەفا بێسارانی قفڵیکرددووە:
کۆچی دواییمەن، یاوانم نۆبە         نۆبەی تۆبەمەن، کەرەمدار، تۆبە!

تافی لاوی و جوانیم ئاوابو و پیری ھات و پاش پیریش مەرگە و نۆبەی چاولێکنانە، بەڵام ئێست اوەختی ئەوەیە تۆبە بکەم و بەشکم خودای میەرەبان بمبەخشێ.

مەولەوی لەپارچە شیعرێکی تردا سەرزەنشتی خۆی کردووە، گوایا ھەرچەند لە مەرگ نزیک بۆتەوە چاکەی کەمە، وتوویەتی:
خەم بیم یانێ ھای پێم مدۆ خەبەر:         نە دەرگای ھەستی تەشریف بەر ئەو بەر

پشتم چەمیوە و ئەمەش ھەوڵی ئەوەم ئەداتێ دانەوم و لەدەروازەی بچوکی ھەستییەوە بپەڕێمەوە بۆ جیھانی دوایی، ئەم شاعیرە پایە بەرزەی گەلەکەمان ساڵەکانی کۆتایی ژیانی بەم ھەموو خەم و پەژارانەوە تێپەڕاندووە، مەرگی عەنبەر خاتوون و لەدەستدانی بینایی و ئازاری پیری، ئاشکرایە کوێربونیشی ھۆکاریک بووە بۆ مردنی، چونکە لەو سەرووبەندەدا بۆسەرەخۆشی لەئاشنایەکی ڕۆیشتووە بۆ گوندی پریس، لەگەڕانەوەدا کە لە گوندی ھانە سوورە نزیکبووەتەوە بە جڵەوگیری وڵاخەکەی وتووە: من چاوم نابینێ بەڵام دارتوویەک لەسەر ڕێگەماندایە لقێکی ڵاری ھەیە و ڕێگەکەی گرتووە، کە گەیشتینە ئەو شوێنە پێم بڵێ باسەردانەوێنم، قەدەری خودا وابووە ھاورێکەی لەبیری چووە ئگاداریبکاتەوە، سنگی داویەتی بەدارەکەدا و بەپشتا لەسەر وڵاخەکەی کەوتووەتەخوارەوە وپشتی شکاوە.

منبع:هاناخبر

انتهای پیام/

 



برچسب ها :

مولوی کُردمشاهیر کردستانسارال خبر

نظرات کاربران :

اولین نفری باشید که در مورد این مطلب نظر می دهید!

دیدگاه های ارسالی شما، پس از تایید توسط مدیریت در وب سایت منتشر خواهد شد.
پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیر مرتبط با خبر باشد منتشر نخواهد شد.

نام *
 

کد امنیتی
 
   
Saral Khabr Telegran Channel
آخرین اخبار
پربازدیدترین های یک ماه اخیر